نیروی ماگما وگاز های آن، شکافی دودکش مانند در پوسته ی زمین ایجاد می کند. هنگام فعالیت آتشفشانی، ماگما و گاز ها از این شکاف به خارج راه می یابند. در انتهای بالایی شکاف « دهانه ی آتشفشان » ایجاد می شود. بخشی از گدازه ها پس از خروج در جای خود باقی می ماند و سرد می شود، دور تا دور دهانه انباشته می شود و به صورت مخروط در می آید. به این ترتیب با گذشت سالیان و فوران های متعدد، کوهی مخروطی شکل ایجاد می شود که پس از هر فوران جدید، بیشتر رشد می کند. بلند ترین کوه آتشفشانی زمین، « مائونالو» در جزایر هاوایی است. البته این کوه فقط 4170 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. امّا اگر از ریشه اش از کف دریا اندازه گیری شود، ارتفاع آن حدود ده هزار متر است. به عبارت دیگر از قلّه ی اِوِرست که 5/3588 متر است نیز مرتفعتر است!
دهانه ی آتشفشان تقریباً همیشه در قلّه ی کوه قرار دارد. قطر برخی از این دهانه ها فقط چند متر است. بعضی دیگر مخصوصاً دهانه های آتشفشان های قدیمی، به طور چشمگیری بزرگترند. بزرگترین دهانه ی آتشفشان فعّال، متعلّق به قلّه ی « آنیا کچاک » در آلاسکاست. قطر این دهانه تقریباً نه کیلومتر است.
در آتشفشان های بزرگی که فقط یک دهانه دارند، ممکن است ماگما راه خروج دیگری را برگزیند و دهانه ی جدیدی به وجود آورد. دهانه ی جدید لزوماً بر قلّه ی کوه قرار ندارد، بلکه می تواند از هرجا سرباز ک
ند. تقریباً تمام آتشفشان های بزرگ، دهانه های متعدّدی دارند. کوه آتشفشان فعّال « اتنا » در جنوب ایتالیا بیش از 260 دهانه دارد.
